Макалалар
Үстөк жана ашыкча төлөм: эмне үчүн бирдей чен кредиттин бирдей наркын билдирбейт
Кредит алдың, ар айда так төлөйсүң, бирок карыз күткөндөн алда канча жай азаят. Акча кайда кетет?
Төлөм эки бөлүктөн турат. Бири карызга алган акчаңды кайтарат. Экинчиси аны колдонгонуң үчүн төлөйт — бул үстөк.
Бул бөлүктөрдүн катышы жабуу графигине жараша. Эки кеңири схеманы карайбыз: аннуитеттик жана дифференциалдык. Аталыштары оор, бирок принциби түшүнүктүү.
Негизги карыз жана үстөк: эмнени төлөйсүң
Негизги карыз, же кредиттин денеси, — сен карызга алып, али кайтара элек акча.
Банк сага 7 миллион сом берсе, баштапкы негизги карыз 7 миллион. Төлөмдүн бир бөлүгү аны жабууга кетсе, калдык азаят.
Үстөк — банктын калган акчасын колдонгонуң үчүн төлөм. Аны төлөө өзү негизги карызды азайтпайт.
Мисалы, болжол менен 67 552 сом төлөдүң. Анын ичинен болжол менен 58 333 сом үстөккө, 9 218 сом негизги карызды жабууга кетти. Жалпысынан бул бир төлөм, бирок карыз 9 218 сомго гана азайды.
Ошондуктан «банкка миллион котордум» менен «миллион негизги карызды кайтардым» — ар башка нерсе.
Үстөктүн суммасы эмнеге жараша
Кадимки жабууда үстөк калган негизги карызга эсептелет. Калдык канча чоң болсо, ошол эле ченде акчаны колдонгонуң үчүн төлөм ошончо көп.
Жөнөкөй айлык эсепти мындай элестетсе болот:
Айлык үстөк = негизги карыздын калдыгы × жылдык чен ÷ 12.
Мисалы, 7 миллион сом карыз жана жылдык 10% ченде:
7 000 000 × 10% ÷ 12 ≈ 58 333 сом.
Калдык 3,5 миллионго чейин кыскарса, ошол эле эсепте үстөк айына болжол менен 29 167 сом болот.
Чыныгы банк графигинде суммалар төлөмдөрдүн ортосундагы күндөргө жана келишим эрежелерине жараша болушу мүмкүн. Бирок принцип сакталат: карыздын калдыгы кичине болсо, башкасы бирдей болгондо эсептелген үстөк аз.
Ошондуктан негизги карызды кайтаруу ылдамдыгы ашыкча төлөмгө күчтүү таасир этет.
Аннуитеттик төлөм: ар айда бирдей сумма
Аннуитеттик схема шарт өзгөрбөсө, ар айда болжол менен бирдей сумма төлөгөнүңдү билдирет.
Бюджет үчүн ыңгайлуу. Кредитке канча бөлөрүңдү билесиң жана калган акчаны алдын ала бөлүштүрөсүң.
Бирок туруктуу төлөм туруктуу курамды билдирбейт.
Башында карыз чоң, ошондуктан ага көп үстөк эсептелет. Карыздын өзүн кайтарууга төлөмдүн кичине бөлүгү калат.
Акырындык менен карыз азаят. Үстөк азаят, негизги карызды жабууга көбүрөөк акча кетет. Жалпы төлөм мурункудай бойдон.
Башында төлөмдүн көп бөлүгү үстөккө, аягына жакын негизги карызды кайтарууга кетиши мүмкүн.
Бул банк адегенде келерки жылдардын бардык үстөгүн алат дегенди билдирбейт. Ар мезгилде калган карызга эсептелген үстөк төлөнөт. Жөн гана башында бул карыз өзгөчө чоң.
Дифференциалдык төлөм: сумма акырындык менен төмөндөйт
Дифференциалдык схемада негизги карыз айлардын санына тең бөлүнөт. Ар айда ошондой бир бөлүктү кайтарасың жана калдыкка үстөк төлөйсүң.
Мисалы, 7 миллион сомду 20 жылга карызга алдың. Бул 240 ай.
Негизги карыздын айлык кайтарылышы:
7 000 000 ÷ 240 ≈ 29 167 сом.
Бул бөлүк өзгөрбөйт. Үстөк акырындык менен азаят, анткени карыз ар айда кичине болот.
Ошондуктан биринчи төлөмдөр эң чоң, акыркылары эң кичине.
Бюджет үчүн мындай кредиттин башы оор. Бирок негизги карыз алгачкы айлардан эле ошол эле сумма, чен жана мөөнөттөгү аннуитеттик графикке караганда тезирээк кыскарат.
Бир кредит — эки башка график
Бирдей шарттарды алалы:
- Кредиттин суммасы — 7 000 000 сом.
- Чен — жылдык 10%.
- Мөөнөт — 20 жыл, же 240 ай.
- Төлөмдөр ай сайын, мөөнөтүнөн мурда жабуу жок.
Салыштыруу үчүн айлык чен 10% ÷ 12. Камсыздандыруу, комиссия жана башка чыгым эсептелбейт: бул жерде карызды кайтаруу менен үстөк эсеби гана салыштырылат.
| Көрсөткүч | Аннуитеттик график | Дифференциалдык график |
|---|---|---|
| Биринчи төлөм | ≈ 67 552 сом | 87 500 сом |
| Биринчи төлөмдөгү үстөк | ≈ 58 333 сом | ≈ 58 333 сом |
| Биринчи төлөмдөгү негизги карыз | ≈ 9 218 сом | ≈ 29 167 сом |
| 120-айдагы төлөм | ≈ 67 552 сом | ≈ 58 576 сом |
| Акыркы төлөм | ≈ 67 552 сом | ≈ 29 410 сом |
| 20 жылдагы бардык төлөм | ≈ 16,21 млн сом | ≈ 14,03 млн сом |
| Үстөк боюнча ашыкча төлөм | ≈ 9,21 млн сом | ≈ 7,03 млн сом |
Сандар тегеректелген. Банктын конкреттүү графиги эсептөө күндөрү жана тегеректөөдөн улам бир аз айырмаланышы мүмкүн.
Бирдей ченде үстөктөгү айырма болжол менен 2,18 миллион сом.
Себеби — акчаны кайтаруу ылдамдыгы. Дифференциалдык графикте карыз алуучу карыздын чоңураак бөлүгүн эртерээк кайтарат. Ошондуктан кийинки айларда үстөк кичине суммадан эсептелет.
Эмне үчүн биринчи айда үстөк бирдей
Эки схемада да баштапкы карыз бирдей — 7 миллион сом. Чен жана эсеп мезгили да бирдей. Демек, биринчи айдын үстөгү дал келет.
Карыздын өзүн кайтарууга багыттаган суммаң айырмаланат.
Аннуитеттик графикте бул болжол менен 9 218 сом. Дифференциалдыкта — болжол менен 29 167 сом.
Биринчи төлөмдөн кийин калдыктар мурунтан башка. Кийинки айдан үстөктүн суммасы да айырмаланат. Андан кийин бул айырма топтолот.
Азыраак ашыкча төлөм ошондон: башында банкка көбүрөөк акча бересиң жана карызды тезирээк азайтасың.
Мөөнөттүн жарымы дайыма эле карыздын жарымын билдирбейт
20 жылдык кредиттен 10 жыл өттү. Негизги карыздын жарымы кайтарылды деп ойлоо логикалуу көрүнөт.
Дифференциалдык графикте ошондой: ар айда карыздын бирдей бөлүгүн кайтарасың. 240 төлөмдүн 120синен кийин 3,5 миллион сом жабылган, дагы 3,5 миллион калат.
Аннуитеттик графикте бул мисалда алгачкы 10 жылда болжол менен 1,89 миллион сом негизги карыз кайтарылган. Калдык болжол менен 5,11 миллион.
Төлөмдөр үзгүлтүксүз болсо да, акчанын көп бөлүгү үстөккө кеткен. Негизги карызды кайтаруу кийин ылдамдайт, эсептелген үстөк туруктуу төлөмдүн кичине бөлүгүн ээлегенде.
Ошондуктан дагы канча карыз экениңди түшүнүү үчүн негизги карыздын калдыгына кара, өткөн жылдардын санына гана эмес.
Ашыкча төлөмдү кантип туура түшүнүү
Үстөк боюнча ашыкча төлөм — кредиттин бүт мөөнөтүндөгү үстөктүн суммасы.
7 миллион сом карызга алып, банкка болжол менен 16,21 миллион кайтарсаң, анын ичинен:
- 7 миллион — карызга алынган акчанын кайтарылышы;
- болжол менен 9,21 миллион — үстөк.
Жалпы төлөм менен ашыкча төлөм — ар башка көрсөткүч. Экөө тең чоң болгондо чаташтыруу оңой.
Ал эми кредиттин бардык чыгымын баалоо үчүн кошумча төлөмдөрдү өзүнчө эсептөө керек, эгер алар каралса. Биздин мисалда алар жок.
Дагы: жылдык 10% чен 20 жылда баштапкы сумманын 200% жөн эле төлөйсүң дегенди билдирбейт. Карыздын калдыгы ар төлөмдөн кийин өзгөрөт. Так эсеп үчүн жабуу графиги керек.
Сага кайсы схема ылайык
Бирдей сумма, чен жана мөөнөттө, мөөнөтүнөн мурда төлөмсүз дифференциалдык график үстөк боюнча азыраак ашыкча төлөм берет. Бирок башында жогорураак төлөмдөрдү көтөрүү керек.
Мисалда биринчи төлөм болжол менен 67 552 сомдун ордуна 87 500 сом. Айырма айына дээрлик 20 миң сом — үй-бүлө үчүн оор жүк.
Аннуитеттик график айлык сумма алдын ала белгилүү болгондо ыңгайлуу. Бюджетти пландаштырууга жардам берет жана биринчи төлөмдү кичине кылат.
Ошондуктан чечимдин эки тарабын салыштыр: бүт мөөнөттө канча төлөйсүң жана азыр канча бере аласың. Үстөктөн үнөмдөө биринчи төлөмдөр көтөрүлбөсө жардам бербейт.
Банк эки вариантты сунуштайбы, аны да билүү керек. Графикти тандоо ар кредитте жок.
Сунуштарды салыштырганда кредиттин суммасын, ченди, мөөнөттү, кошумча чыгымды жана төлөм тартибин бирге кара. Болбосо шарттын айырмасын бир схеманын артыкчылыгы деп кабыл алышың мүмкүн.
Өз графигиңде эмнени текшерүү
Жабуу графигин ачып, үч көрсөткүчтү тап: канчасы үстөккө, канчасы негизги карызга кетет жана төлөмдөн кийин кандай калдык калат.
Андан кийин биринчи айга, мөөнөттүн ортосуна жана акыркы айга кара. Ошондо кредитиң кантип өзгөрөрү көрүнөт.
Бирдей айлык төлөм карыз ар айда бирдей азаят дегенди билдирбейт. Ал эми бирдей чен бирдей ашыкча төлөмдү билдирбейт. Баарын сен канча акча кайтарганың жана калган сумманы канча убакыт колдонгонуң чечет.