Yığılmış kapitalla necə yaşamaq: 4% qaydası nə deməkdir

Pul yığmaq — işin yalnız bir hissəsidir. Onun hesabına yaşamaq istəyirsənsə, ehtiyatın lazım olan müddətə çatması üçün nə qədər xərcləyə biləcəyini başa düşmək lazımdır.

Tez qiymətləndirmə üçün tez-tez 4% qaydası istifadə olunur. Sadə görünür: 25 illik büdcəyə bərabər kapital yığıb ondan həyatı ödəməyə başlamaq.

Amma formulun arxasında müəyyən şərtlər durur. Onlarsız rahat istiqaməti vermədiyi vəd kimi qəbul etmək asandır.

1. 4% qaydası əslində necə işləyir

Kapital hesabına yaşamanın ilk ilində onun ilkin ölçüsündən 4% götürürsən.

Sonrakı illərdə bu pul məbləğini inflyasiyaya uyğunlaşdırırsan ki, alıcılıq qabiliyyəti təxminən qalsın.

Məsələn, 1 milyon manat kapitalda ilkin xərc ildə 40 min manatdır.

Sonra xərc məbləği qiymət artımı ilə dəyişir. Hər il qalan portfeldən yenidən 4% kimi hesablanmır.

4% qaydası xərc strategiyasıdır, qoyuluşların vəd edilmiş gəliri deyil.

İnvestisiyaların hər il dəqiq 4% gətirəcəyi demək deyil. Kapitalın ölçüsünün həmişə eyni qalacağını da ehtimal etmir.

Yaşayış pulu dəyəri dəyişməyə davam edən portfeldən gəlir.

2. Niyə 25 illik büdcədən danışırlar

Dörd faiz — iyirmi beşdə bir hissədir.

Ona görə iki formul eyni şeyi bildirir:

1. əvvəlcə ildə kapitalın 4%-ni xərcləmək;
2. 25 illik xərc məbləğinə bərabər kapitala sahib olmaq.

İlkin qiymətləndirmə üçün formuladan istifadə etmək olar:

İllik xərc × 25 = 4% qaydasına görə kapital.

Alınan nəticə pulun bütün həyatına çatacağını hələ təsdiqləmir. Bu, şərtləri yoxlamağı tələb edən istiqamətdir.

3. Bu rəqəm haradan çıxıb

Qayda ABŞ bazar məlumatlarının tədqiqi sayəsində yaranıb.

Hesabda şərti portfel baxılıb: yarısı ABŞ-ın iri şirkət səhmlərində, yarısı ABŞ-ın orta müddətli dövlət istiqrazlarında.

Tədqiqatçı müxtəlif otuzillik aralıqları yoxlayıb. İnsan kapital hesabına yaşamağa başlayıb, hər il pul götürüb və xərci inflyasiyaya artırıb.

Vəzifə baxılan dövrlərin ən əlverişsizində belə portfelin dözəcəyi ilkin çıxarış payını tapmaq idi.

4%-dən bir qədər çox çıxdı.

Beləcə populyar istiqamət yarandı. Əsası konkret tarixi yoxlama, müəyyən portfel tərkibi və 30 illik müddətdir.

Keçmiş məlumatdakı uğurlu nəticə gələcək üçün zəmanət deyil.

4. Niyə orta gəlir tam cavab vermir

Kapital yığanda çoxillik orta gəlirə baxmaq asandır.

Amma müntəzəm pul götürməyə başlayanda portfelin hansı yolla dəyişməsi vacibdir.

Xərc hər il yaranır. Onu yaxşı dövrdə də, bazar düşəndə də ödəmək lazımdır.

Ona görə «orta hesabla qoyuluşlar kifayət qədər gətirir, deməli o qədər xərcləmək olar» hesabı işi həddən artıq sadələşdirir.

Kapital hesabına həyatın yoxlanması bütün müddət boyu qoyuluş dəyərinin dəyişməsini, müntəzəm çıxarışları və inflyasiyanı nəzərə almalıdır.

5. Otuz il və əlli beş il — fərqli vəzifələrdir

4% qaydası adi pensiya yaşından çox əvvəl işdən çıxmaq istəyənlər arasında da populyarlaşıb.

Amma erkən çıxış pulun çatmalı olduğu müddəti uzadır.

İnsan 40 yaşında yığım hesabına yaşamağa başlayıb xərci 95 yaşadək planlaşdırırsa, bu artıq 55 ildir.

Otuzillik aralıqdakı uğur strategiyanın o müddətdə etibarlı olduğunu təsdiqləmir.

Xərci nə qədər uzun saxlamaq lazımdırsa, ilkin çıxarış payını bir o qədər ehtiyatla seçmək lazımdır.

Hesabda yalnız işdən çıxma tarixini deyil, kapital hesabına həyat illərinin sayını göstərmək vacibdir.

6. Niyə amerika nəticəsini hər portfelə köçürmək olmur

Müxtəlif ölkələrin bazarları fərqli tarixi şərtlərdən keçib. Gəlirləri və riskləri üst-üstə düşməyib.

Yoxlama ABŞ-dan kənara genişləndikdə nəticələr dəyişir. Eyni xərc strategiyası bütün hallarda eyni dərəcədə dayanıqlı olmur.

Sadə fikir: bir bazarda alınan qaydanı hər qoyuluş dəstinə avtomatik tətbiq etmək olmaz.

Portfelində hansı aktivlərin olduğunu və hesabın hansı fərziyyələrə qurulduğunu nəzərə almaq lazımdır.

7. Gələcək ssenarilərin hesabı nə göstərir

Gələcək gəliri əvvəlcədən bilmək mümkün deyil. Ona görə tarixi yoxlamadan əlavə modelləşdirmə istifadə olunur.

Bir üsul Monte-Karlo adlanır. Kompüter gəlirin çoxsaylı mümkün ardıcıllığını yaradıb verilmiş xərclə kapitalın çatıb-çatmadığını yoxlayır.

Belə hesab başlanğıc fərziyyələrdən asılıdır. Ssenarilərin çoxluğu onları gələcəyin zəmanətli təsvirinə çevirmir.

Məsələn, 2017-ci ilin dekabrında qiymətləndirilmiş gözlənilən gəlir modelində 50% səhm və 50% istiqraz portfeli istifadə olunub. Hədəf — 1 000 ssenarinin təxminən 95%-ində uğur.

Belə ilkin çıxarış payları çıxdı:

Kapital hesabına həyat müddəti	İlkin çıxarış payı
30 il	Təxminən 3,5%
55 il	Təxminən 2,2%

Bunlar konkret modelin nəticələridir, sonra müzakirə olunan komissiyasız. Onları bu günün universal normaları kimi vermək olmaz.

Əsasını göstərirlər: müddət uzandıqca yolverilən xərc nəzərəçarpacaq azala bilər.

8. Sabit və çevik xərc

Klassik qayda həyat səviyyəsinin təxminən eyni qalmasını ehtimal edir: xərcin pul məbləği inflyasiya ilə artır.

Amma başqa yanaşma var — xərci portfelin vəziyyətinə görə dəyişdirmək.

Bazarlar yaxşı gedəndə daha çox icazə vermək olar. İşlər pisləşəndə — xərci azaltmaq.

Belə çeviklik planın dayanıqlığını artırıb ümumilikdə daha çox xərcləməyə imkan verə bilər.

Amma dəyişən büdcə ilə yaşamağa real hazırlıq tələb edir.

Çətin dövrdə xərci azaltmaq mümkün deyilsə, çevikliyi qoruma kimi hesab etmək olmaz.

Başqa variant — əlverişsiz illərdə portfeldən az götürmək üçün əlavə qazanc imkanı.

9. Niyə komissiya əlçatan büdcəni azaldır

Komissiya investora qalan nəticəni azaldır.

Kapital hesabına yaşayanda bu xüsusilə vacibdir: portfeldən eyni vaxtda sənin xərcin və investisiya xidmətinin ödənişi çıxır.

Xaricdən kiçik görünən illik komissiya belə dayanıqlı çıxarış məbləğini nəzərəçarpacaq azalda bilər.

Komissiyanı 4% rəqəmindən sadəcə çıxarıb işi bitmiş saymaq olmaz. Təsiri hesabın içində qiymətləndirilir: gəlir, müddət və illik xərclə.

Plan xərclərdən sonrakı nəticəyə söykənməlidir.

10. Maliyyə yardımı nə vaxt öz dəyərini doğruldur

Maliyyə xidmətinin ödənişi də qiymətləndirmə tələb edir.

Faydalı yardım plan qurmaq, portfel quruluşunu seçmək, vergi nəticəsini nəzərə almaq və nizam-intizamı dəstəkləmək ola bilər.

Sual odur ki, insan puluna nə fayda alır.

Pullu yardımın avtomatik gəliri artıracağını və ya daha çox xərcləməyə imkan verəcəyini hesab etmək olmaz.

Amma bahalı səhvlərdən qoruyub əsaslı qərarlara kömək edirsə, onu yalnız komissiya ölçüsünə görə dəyərləndirmək olmaz.

Müstəqil idarəetmə də bilik, vaxt və yaşla qərar verməyə davam etmək qabiliyyəti tələb edir.

İstiqaməti şəxsi plana necə çevirmək

Əvvəlcə kapitalın təmin etməli olduğu illik xərc məbləğini müəyyən et.

Sonra müddəti göstər: bu büdcəni neçə il saxlamaq lazımdır.

Ondan sonra portfel tərkibini, mümkün gəliri, inflyasiyanı və komissiyanı qiymətləndir. Pis ssenaridə yığıma nə olduğunu yoxla.

Ayrı cavab ver: portfelin vəziyyəti pisləşsə xərci azalda və ya əlavə gəlir ala bilərsənmi?

«25 illik büdcə» rəqəmi ilk qiymətləndirməyə kömək edir. Amma yığım hesabına yaşamaq qərarı daha ətraflı hesab tələb edir.

Əsas sual — müxtəlif şərtlərdə həyatın boyu nə qədər dayanıqlı xərcləyə biləcəyinsən.