Faizlər necə işləyir və pul niyə zamanla daha sürətli arta bilər

Pulu əmanətə qoydun. Bir müddət sonra bank faiz yazdı. Onu götürüb xərcləmək və ya əsas məbləğlə saxlamaq olar.

İkinci halda növbəti faiz artmış qalığa hesablana bilər. Gəlir də gəlir gətirməyə başlayır.

Bu mürəkkəb faizdir. Anlamaq üçün adi faizdən başlayaq.

Faiz nə deməkdir

Faiz — məbləğin yüzde bir hissəsidir.

200 manatın varsa, 1% — 2 manat, 10% — 20 manatdır.

Belə saymaq olar:

Məbləğ × faiz ÷ 100.

Məsələn, 1 000 × 8 ÷ 100 = 80 manat.

Həmişə faizın hansı müddətə aid olduğunu bax. İllik 8% ilə aiddir, hər aya yox.

Pul bir ildən az qalırsa, gəlir adətən faktiki müddətə hesablanır. Dəqiq qayda müqavilədədir.

Sadə faiz necə işləyir

Sadə faizdə gəlir ilkin məbləğə hesablanır. Artıq yazılmış gəlir növbəti hesaba düşmür.

Şərti nümunə: 2 000 manatı illik 10% ilə qoydun. Əlavə etmirsən, faiz yeni faiz gətirmir.

Hər il 200 manat alırsan.

Üç ildə ümumi faiz gəliri 600. Beşdə — 1 000. Ondа — 2 000.

Ödənişləri ayrıca yığıb xərcləməsən, on ildən sonra 4 000 manatın olacaq: ilkin 2 000 və daha 2 000 faiz.

Hər ilin gəliri eynidir, çünki hesablanan məbləğ dəyişmir.

Mürəkkəb faizdə nə dəyişir

Eyni 2 000 manat və eyni illik 10%. Amma faizi ildə bir dəfə gəlir gətirməyə davam edən məbləğə əlavə edirik.

Birinci ildən sonra:

2 000 + 200 = 2 200 manat.

İkinci ildə 10% artıq 2 200-ə hesablanır. Gəlir 220 manat, yekun — 2 420.

Üçüncü ildə gəlir 242 manat. Hesabda 2 662 qalır.

Stavka eyni qalır. Tətbiq olunan məbləğ artır.

Faizi əsas məbləğə əlavə etmək kapitallaşma adlanır.

Niyə əvvəlcə fərq kiçikdir

Eyni şərtlə iki yolu müqayisə edək: başlanğıcda 2 000 manat, illik 10%, əlavə yox.

Birincidə faiz ödənişləri ayrıca saxlanır və yeni gəlir gətirmir. İkincidə hər il əsas məbləğə əlavə olunur.

Müddət	Sadə faiz: ilkin məbləğ və saxlanan ödəniş	Mürəkkəb faiz: illik kapitallaşma
1 il	2 200 manat	2 200 manat
3 il	2 600 manat	2 662 manat
5 il	3 000 manat	3 221 manat
10 il	4 000 manat	5 187 manat
20 il	6 000 manat	13 455 manat

Məbləğlər manata qədər yuvarlaqlaşıb. Hesab şərti: stavka bütün müddət saxlanır, vergi və komissiya yoxdur.

Bir ildən sonra fərq yoxdur. Üç ildə 62 manat. Iyirmidə — 7 455.

Əlavə gəlir də yığımda qalır, ona görə növbəti yazılışda hesaba düşür.

Faiz nə qədər tez-tez əlavə oluna bilər

Kapitallaşma illik, rüblük, aylıq və ya başqa ola bilər — şərtlərdən asılıdır.

Eyni nominal illik stavkada daha tez-tez kapitallaşma yekunu artırır: yazılmış faiz daha tez yeni faiz gətirir.

2 000 manatı şərti illik 12% ilə təsəvvür et.

Kapitallaşma ilin sonunda bir dəfə olsa, 2 240 manat olar.

Sadələşdirilmiş modeldə hər ay qalığa 1% əlavə olunsa, ildən sonra təxminən 2 254 manat.

İllik gəlir təxminən 12,68%-dir, nominal illik stavka 12% olsa belə.

Real əmanətdə günlərin sayı və başqa şərtlər nəzərə alına bilər. Bu nümunə mexanizmi izah edir, bank hesabını əvəz etmir.

Müntəzəm pul əlavə etsən nə olur

Yığım üçün həm faiz, həm də öz əlavələrin vacibdir.

Tutaq ki, ilkin məbləğ yoxdur. Hər ayın sonunda 100 manat qoyursan. Şərti stavka — illik 6%, kapitallaşma aylıq: modeldə ayda 0,5%.

Müddət	Özün qoydun	Faizlə alındı	Faiz gəliri
1 il	1 200 manat	1 234 manat	34 manat
5 il	6 000 manat	6 977 manat	977 manat
10 il	12 000 manat	16 388 manat	4 388 manat
20 il	24 000 manat	46 204 manat	22 204 manat

Məbləğlər yuvarlaqlaşıb. Stavka modeldə sabit qalır; vergi, komissiya və çıxarış yoxdur.

Birinci ildə nəticənin əsas hissəsi sənin ödənişlərindir. Iyirmi ildən sonra yığılmış faiz gəliri daha çox görünür.

Ayın əvvəlində əlavə etsən, yekun bir az yüksək olardı: hər ödəniş bir ay artıq işləyəydi.

Ona görə böyük məbləğ vədi görəndə üç şeyi yoxla: insan özü nə qədər qoyur, hesab hansı gəlirliliyi güman edir və neçə il yığır.

Yığım üçün kiçik sevinclərdən imtina etmək lazımdır?

Ay ərzindəki kiçik xərclər görünən məbləğə yığılır.

Məsələn, hər gün 3 manat — 30 gündə 90 manatdır.

Hər belə alışı ləğv etmək lazım deyil. Zövq verirsə və büdcəyə sığırsa, saxlaya bilərsən.

Sənə az dəyər verən xərci tapmaq daha faydalıdır: lazımsız abunə, artıq sifariş və ya vərdiş alışları. Boşalan məbləği yığıma yönəlt.

Faiz nəticəni artırmağa kömək edir. Müntəzəm ödənişə pul gəlirin və xərc qərarların sayəsində çıxır.

Faizi götürsən nə olar

Yazılmış gəliri müntəzəm götürsən, o növbəti artıma qatılmır.

Məsələn, hesabda 2 000 manat var. İldə 200 yazıldı. Bu pulu götürdün, əsas məbləği qoydun.

Eyni stavkada növbəti il yenə 200 manat gətirəcək. Gəliri kapitallaşma ilə hesabda saxlasan, növbəti faiz daha çox olacaq.

Ödəniş alıb istifadə etmək — normal məqsəddir. Nəticə gəliri yenidən qoyulan yığımdan fərqlənəcək.

Əmanət seçməzdən əvvəl qərar ver: indi pul istəyirsən, yoxsa gələcək məbləği artırmaq.

Hesabdakı böyük rəqəmlər sərvəti təmin etmir

Hesab iyirmi və ya otuz ildən sonra təsirli məbləğ göstərə bilər. Bu verilmiş şərtlərin nəticəsidir.

Stavka düşsə, əlavələr azalsa və ya pulun bir hissəsi daha tez lazım olsa, yekun dəyişər.

İnvestisiya gəlirliliyi də düz xətlə artmır. Yaxşı ili zərərli il əvəz edə bilər. Bir ilin uğurlu gəlirliliyini onilliklər üçün sabit götürmək olmaz.

Mürəkkəb faiz gəlir saxlananda nəticənin necə yığıldığını izah edir. Konkret gəlirliliyi təmin etmir.

İnflyasiya nəticəni necə dəyişir

Tək pulun sayına yox, onunla neçə mal və xidmət almaq mümkün olduğuna da bax.

Tutaq ki, ildə yığım 10% artdı, sənə lazım alışların qiyməti isə 8%.

Pul 10% çoxaldı, amma alıcılıq qabiliyyəti təxminən 1,85% artdı.

Niyə dəqiq 2% deyil? İki dəyişiklik müqayisə olunur:

1,10 ÷ 1,08 − 1 ≈ 1,85%.

Qiymətlər yığımdan sürətli qalxırsa, hesabdakı məbləğ artır, amma onunla az almaq olur.

Ona görə uzunmüddətli məqsədin qiymətini yenidən yoxla. Mənzil, təhsil və ya səfər bir neçə ildən sonra bu gününkündən fərqli ola bilər.

Əmanət açmazdan əvvəl nəyi yoxlamaq

Stavkanın məhz sənin məbləğinə və müddətinə hansı olduğunu öyrən.

Faizin əmanətə əlavə olunduğunu, yoxsa ayrıca ödənildiyini yoxla. Nə qədər tez-tez? Hesabı artırmaq olarmı? Müddətindən əvvəl çıxarsan nə olar?

Təklifləri eyni şərtlə müqayisə et. Kapitallaşmalı əmanət mütləq daha sərfəli deyil: ikincidə stavka yüksək ola bilər.

Mümkün vergi və komissiyanı da nəzərə al. Onlar səndə qalacaq pulu azaldır.

Bunu öz planında necə istifadə etmək

Əlin çatan müntəzəm ödəniş və aydın məqsəddən başla. Pulun nə vaxt lazım olacağını və faiz gəlirini yığımda saxlaya biləcəyini qərarlaşdır.

Hesabda ilkin məbləği, əlavələrin ölçüsü və tarixlərini, müddəti, stavkanı və kapitallaşma tezliyini yaz.

Uzun müddət üçün bir neçə gəlirlilik variantını saymaq faydalıdır. Beləcə nəticənin fərziyyələrdən nə qədər asılı olduğunu görürsən.

Mürəkkəb faiz alınan gəlir işləməyə davam edəndə yığıma əlavə artım verir. Vaxt nə qədər çox, əlavələr nə qədər ardıcıl olsa, təsir bir o qədər görünür.