Şəxsi büdcə: pul hara gedir və nə qədər xərcləmək olar

Kartda pul var. Yemək sifariş etmək, evə bir şey almaq və ya kafeyə getmək olar kimi görünür. Bir neçə gündən sonra mənzili ödəmək, kredit ödənişini keçirmək və maaşa qədər çatmaq lazım gəlir.

Problem budur: kart qalığı yalnız bir şeyi göstərir — indi nə qədər pul var. Bu məbləğin hansı hissəsinin gələcək ödənişlər üçün artıq lazım olduğunu göstərmir.

Şəxsi büdcə bütün mənzərəni göstərir. Nə qədər alacaqsan, nə qədər xərcləyəcəksən, nəyi ödəmək lazımdır və nə qalacaq.

Büdcə sadə dildə nədir

Şəxsi büdcə müəyyən müddətə gəlir, xərc və yığım planıdır. Başlamaq üçün bir ay əlverişlidir.

Tutaq ki, 70 000 manat alırsan. Bu rəqəmi bilmək azdır. Mənzilə, ərzağa, yola, kreditə və başqa ehtiyaclara nə qədər gedəcəyini, gələcəyə nə qədər saxlamaq istədiyini başa düşmək lazımdır.

Bu məbləğlər yazılanda, bu gün hansı alışı ödəyə biləcəyini qərar vermək asanlaşır.

Uçot və planlaşdırma iki ayrı işdir. Uçot «pul artıq hara getdi?» sualına cavab verir. Plan «sonra nəyə lazım olacaq?» sualına. Pul idarəsi üçün hər ikisi faydalıdır.

Hansı pul gəlir sayılır

Gəlir aldığın puldur: maaş, əlavə iş, pensiya, müavinət, kirayə gəliri, depozit faizi.

Büdcəyə vergi sonrası məbləğ lazımdır. Müqavilədəki maaş bir rəqəmdirsə, karta az düşürsə, xərci ələ gələnə görə planla.

Gəlir müntəzəm və birdəfəlik ola bilər. Maaş hər ay gələ bilər, mükafat isə bəzən.

Adətən 60 000 alırsan, keçən ay əlavə sifarişə daha 30 000 gəldi. Yaxşı ay oldu. Amma növbəti sifariş yoxdursa, hər ay 90 000 gələcəkmiş kimi yeni sabit öhdəlik götürmək risklidir.

Öz hesabların arasında köçürmə gəlir yaratmır. Kartdan depozitə 10 000 keçirdinsə, daha 10 000 yaranmadı. Pul sadəcə yerini dəyişdi.

Krediti də ayrı say: pul gəldi, amma onunla qaytarılmalı borc da gəldi.

Xərci necə ayırmaq

Xərci zəruri, arzuolunan və artıq deyə bölmək rahatdır.

Zəruri — mənzil, əsas yemək, dərman, yol, məcburi ödənişlər. Gündəlik həyatı və öhdəlikləri saxlayır.

Arzuolunan — səfər, restoran, hobbi, təxirə salına bilən alış. Bunlar da vacibdir: büdcə sənə sevinc verəni də nəzərə almalıdır.

Artıq — özün görünən ziyan olmadan buraxmağa hazırsan. İstifadə etmədiyin abunə, və ya alıb atdığın ərzaq.

Eyni alış fərqli insanlarda fərqli qrupda ola bilər. Sürücü işləyən üçün maşın və nadir həftəsonu gedişləri üçün maşın başqa hallardır.

Ona görə bu sualdan başla: «Bu xərc mənə nə verir?»

Böyük alış olmasa da pul niyə qurtarır

Kiçik alışlar asan unudulur.

Hər iş günü qəlyanaltıya 250 manat xərcləyirsən. 20 gündə 5 000 olur. Bir neçə 800 manatq çatdırılma və lazımsız abunə əlavə et, məbləğ görünər.

Bu, qəlyanaltı və ya çatdırılmanın mütləq artıq olduğu demək deyil. Sadəcə aylıq qiymətini görməlisən. Sonra saxlamaq, azaltmaq və ya dəyişmək olar.

Başqa səbəb də var: az-az çıxan xərclər.

Sığorta, texnika təmiri, hədiyyə, mövsüm paltarı, avtomobil xidməti. Adi aylıq hesaba düşməyə bilər, amma pul yenə lazım olacaq.

Məsələn, altı aydan sonra 12 000 manat sığorta ödəmək lazımdırsa, ayda 2 000 yığmaq olar. Ödəniş günü bütün məbləği birdən axtarmaq olmaz.

Üç mümkün nəticə

Gəlir və xərc sayılınca üç variantdan biri çıxır.

Gəlir xərcdən çoxdur. Pul qalır. Onu ehtiyata, məqsədə və ya başqa işə yönəltmək olar.

Gəlir xərcə bərabərdir. Gələn hamısı gedir. Gözlənilməz xərc əlavə pul istəyəcək.

Xərc gəlirdən çoxdur. Çatışmazlıq yaranır. Təkrarlanarsa, yığım azalır və ya borc artır.

Birdəfəlik bahalı ay və daimi çatışmazlıq fərqli hallardır. Əvvəlcədən yığılmış pulla noutbuk almaq bütün büdcənin pis qurulduğu demək deyil.

Nümunə: 70 000 manat hara bölmək

Belə aylıq planı təsəvvür edək:

Pul nəyə lazımdır	Məbləğ
Mənzil və kommunal	440 manat
Ərzaq və ev alışları	320 manat
Yol və rabitə	100 manat
Dərman	40 manat
Kredit ödənişi	160 manat
Nadir planlı xərc ehtiyatı	60 manat
Maliyyə yastığı	100 manat
Səfər üçün yığım	80 manat
Kafe, əyləncə və başqa istək	100 manat
Cəmi ayrılıb	1 400 manat

Bu pulun 9 000-i yastığa və səfərə gedir. Onlar sənin yığımın olaraq qalır, sadəcə təyinat verilib.

Məbləğlər şərti. Kirayə 35 000-dirsə, cədvəl dəyişməlidir. Büdcə sənin həyatına uyğun olmalıdır.

İndi 7 000 manatq qulaqlıq almaq istədin. Kartda pul var, amma istəyə 5 000 ayrılıb.

Deməli, dəqiq qərar lazımdır: gözləmək, ucuzunu seçmək və ya başqa planlı xərcin bir hissəsini köçürmək. Beləcə alış gələcək ödənişin pulunu gizlicə aparmır.

Maliyyə yastığı nəyə lazımdır

Yastıq gəlir kəsiləndə və ya gözlənilməz ehtiyacda istifadə olunan puldur. İşin haqqı gecikəndə və ya müalicə təcili olanda.

Səfər yığımından fərqlənir. Səfəri planlaşdırırsan. İş itkisini adətən yox.

Dərhal böyük məbləğ yığmaq məcburi deyil. Əvvəl kiçik ehtiyat, sonra onu artırmaq olar.

Yastığı lazım olanda əlçatan yerdə saxla. Bank depoziti və ya yığım hesabı şərtlər vaxtında pul götürməyə icazə verirsə, uyğun ola bilər. Riskli investisiya bu işə yaramır: ehtiyac günü qiyməti düşə bilər.

İstəyi maliyyə məqsədinə necə çevirmək

«Yığmaq istəyirəm» nə qədər və nə vaxt lazım olduğunu izah etmir.

Belə yaz: «Bir ildə səfərə 60 000 manat yığmaq istəyirəm».

Sıfırdan başlasan, ayda 5 000 lazımdır. Bu, faiz və səfər qiymətinin dəyişməsini nəzərə almayan sadə hesabdır.

Sərbəst pul yalnız 3 000-dirsə? Onda plan hələ oturmur. Müddəti uzat, səfəri ucuzlaşdır və ya əlavə pul tap.

Bunu indi görmək bir il təsadüfi məbləğ yığıb sonda pulun çatmadığını öyrənməkdən yaxşıdır.

Ailədə büdcəni necə aparmaq

Ailə büdcəsi ümumi gəlir, xərc və məqsədləri nəzərə alır.

Bütün pulu bir karta yığmaq məcburi deyil. Kim mənzil və ərzağı ödəyəcəyini, ehtiyatın necə yaranacağını və hər kəsin tək nə qədər xərcləyə biləcəyini razılaşdırmaq vacibdir.

Məsələn, ər-arvad məcburi xərci birgə ödəyib məzuniyyətə yığa bilər, qalan şəxsi pulu isə hər kəs özü bölər.

Büdcə söhbətini tapşırıq ətrafında qurmaq daha faydalıdır: «Təmirə 30 000 yığmalıyıq». Onda birgə qərarlar daha aydındır.

Bu gün nədən başlamaq

1. Pulu və borcu say. Hesab qalıqlarını, nəğdi, yığımı və borc məbləğlərini yaz.
2. Gözlənilən gəlişi yaz. Yalnız məbləği yox, tarixləri də göstər.
3. Ödəniş siyahısı düzəlt. Yenə tarixlər: gəlir yetərli olsa belə, pul kirayədən sonra gələ bilər.
4. Gündəlik həyat üçün məbləğ seç. Ərzaq, yol, dərman və başqa ehtiyac.
5. Ehtiyata və məqsədə pul ayır. Büdcəyə həqiqətən sığan məbləğ seç.
6. Xərci yaz. Dəftər, qeyd, cədvəl və ya tətbiq — yenidən açacağın şey.
7. Ayın sonunda planı nəticə ilə müqayisə et. Ərzaq bahalaşıbsa, səbəbini tap: qiymət qalxdı, qonaq çox oldu, yoxsa ilk rəqəm kiçik idi.

İlk büdcə təxmini olacaq. Uçot getdikcə real xərcini öyrənib daha dəqiq plan quracaqsan.

Bir qeyddən başlamaq olar. Əsas odur ki, bu günkü pul ilə sabah ödəniləcək işin əlaqəsini görəsən.